|
„Była kiedyś 9-letnia dziewczynka, grała bardzo
dobrze na fortepianie. Miała przyjaciół, mimo iż ćwiczyła godzinami,
podczas gdy oni bawili się na podwórku. Pewnego dnia odbywał się
konkurs dla młodych pianistów. Matka dziewczynki była chora, ojciec
w podróży. Przed konkursem koledzy i koleżanki oraz ich matki
okazywali jej wiele sympatii.
Napięcie było ogromne. Odczytano nazwisko zdobywcy trzeciej nagrody,
następnie drugiej, aż w końcu ogłoszono pierwszą nagrodę. Nasza
dziewczynka podniosła się z miejsca, zmieszana podeszła do podium i
odebrała nagrodę. Dziewczynka podeszła do grupy przyjaciół, ale oni
nie zwracali na nią uwagi. Już nie należała do nich. Koledzy
pospuszczali wzrok, matki zagryzły wargi. Dziewczynka posmutniała i
nagle zaczęła nienawidzić nagrody, która pozostawiła ją poza
nawiasem. Po co mi ona, zastanawiała się, poczuła się samotna i tak
było przez długi czas.”
Dotychczasowe doświadczenia wskazują na to, że więcej czasu i uwagi
poświęca się uczniom słabym, niż uczniom zdolnym. Uważa się, że ci
drudzy dają sobie radę.
Jednak tak nie jest. Dziecko zdolne potrzebuje programów
wychowawczych promujących wyzwanie, możliwość samoodkrywania i
niezależnego myślenia. Innymi słowy, otoczenia, które umożliwia
zrealizowanie potencjału intelektualnego, socjalnego, ale też
emocjonalnego, gdyż często dzieci zdolne wyróżniają się zwiększoną
wrażliwością. Należy pamiętać, że nawet bardzo zdolne dziecko jest
przede wszystkim dzieckiem i potrzebuje dużo czasu i przestrzeni,
aby rozwinąć się jako osoba.
Aby dzieci zdolne rozwijały swój potencjał intelektualny, socjalny i
emocjonalny należy stworzyć im warunki do bycia aktywnym, a więc
oddalenia od nich nudy, którą często odczuwają dzieci zdolne.
Dziecko będzie aktywne gdy:
• cel jest dla niego bliski i wyraźny ( ma poczucie sensu, tego co
robi ),
• uwzględnia się jego potrzeby i zainteresowania (zadania uznaje za
własne),
• ma poczucie bezpieczeństwa, prawo do błędu, otrzyma koniecznie
wsparcie i informację zwrotną,
• działaniom towarzyszą odczucia i emocje,
• bierze udział w planowaniu i podejmowaniu decyzji ( coś ode mnie
zależy),
• odczuwa satysfakcję ( lubi to robić ),
• ma poczucie własnej wartości ( ja to potrafię ),
• dostrzega się jego wkład pracy, a nie tylko efekt ( nauczyciel i
grupa dostrzegają jego wysiłek i doceniają go ),
• kiedy ma możliwość zrealizowania własnych pomysłów.
Jak rozpoznać zdolne dziecko ?
Oto charakterystyczne cechy szczególnie uzdolnionych dzieci w wieku
4-5 lat:
• szybko zapamiętuje i uczy się nowych rzeczy
(ok. 30% zdolnych dzieci przed rozpoczęciem szkoły umie czytać i
liczyć do 100)
• zadaje pytania, interesuje się światem, jest bardzo spostrzegawcze
• z przyjemnością wykonuje zadania umysłowe, potrafi na dłużej
skupić uwagę na tym, co je interesuje
• ujawnia konkretne uzdolnienia (plastyczne, muzyczne, językowe)
• wymyśla nowe zabawy, opowiadania
• ma oryginalne pomysły, bogatą wyobraźnię
• jest samodzielne, w zabawie bardzo niezależne, potrafią bronić
własnych racji
• niegrzecznie zachowuje się zwłaszcza w chwilach znudzenia lub
sfrustrowania
• brak cierpliwości wobec rówieśników wolniej kojarzących fakty.
Wiek przedszkolny to okres, w którym ujawniają się różne
uzdolnienia. Należy je jak najwcześniej rozpoznać i rozpocząć pracę
nad ich rozwijaniem. Zdolności mogą przejawiać się w różnych
dziedzinach działalności.
Zdolności człowieka możemy podzielić na 3 rodzaje: kierunkowe,
ogólne i twórcze.
• Zdolności kierunkowe to te, które wiążą się z określona sfera
aktywności: zdolności plastyczne, muzyczne, taneczne. Zdolności te
obserwujemy u małych dzieci.
• Zdolności ogólne to te, które pozwalają uczyć się w zakresie
wiedzy teoretycznej. Dzieci o takich zdolnościach wykazują lepsza
pamięć, dużo wcześniej niż rówieśnicy chodzą, mówią, czytają a także
posiadają umiejętność posługiwania się wcześniej opanowanym
materiałem.
• Zdolności twórcze przejawiają się w umiejętności tworzenia rzeczy
nowych. Większość czynności małych dzieci ma charakter twórczy, przy
czym aktywność owa jest twórczością subiektywną.
U małych dzieci oprócz zdolności kierunkowych możemy także
zaobserwować zdolności przywódcze, dzieci takie mają ogromny
autorytet, posłuch wśród rówieśników. Inne dzieci próbują „doganiać”
dzieci zdolne lub je naśladować. Stają się wzorem dla innych dzieci.
Ale często bywa i tak że dziecko zdolne nie zawsze dobrze
funkcjonuje w grupie rówieśniczej jest odizolowane od grupy. Nie ma
przyjaciół, jest zamknięte w swoim świecie. Inne dzieci postrzegają
go jako „dziwaka”, „odmieńca”, od którego należy trzymać się z
daleka.
Najwcześniej pojawiają się zdolności matematyczne i artystyczne,
zwłaszcza muzyczne i plastyczne.
Zdolności twórcze, pomysłowość i naturalna kreatywność ujawniają się
najpewniej w 5 roku życia pod postacią rozbudzonej ekspresji
werbalnej, plastycznej, muzycznej i ruchowej. Po tym okresie
następuje spadek zdolności twórczych, które nie stymulowane, nie
rozwijają się, ulegają zahamowaniu.
Praca z dziećmi zdolnymi powinna zatem odbywać się w sposób
systematyczny i być oparta na indywidualnych programach ich rozwoju.
Oto propozycje zabaw i ćwiczeń, które można wykorzystać w pracy z
dziećmi zdolnymi.
Zdolności z zakresu mowy i myślenia
- tworzenie zakończeń opowiadań, bajek z umiejętnością uzasadniania
wyboru przyjętego rozwiązania
- tworzenie opowiadania na podstawie tytułu
- wymyślanie innego zakończenia do znanych dzieciom bajek
- wymyślanie nieprawdopodobnych historyjek
- samodzielne tworzenie zagadek, wierszy
- poznawanie zasad intonacji przy recytacji, opowiadaniu
- wykorzystanie zdolności dzieci na imprezach i przedszkolnych
uroczystościach
- zorganizowanie kącika książek
- rozwiązywanie krzyżówek literowo-obrazkowych, rebusów
Zdolności muzyczne
- wyjścia do filharmonii
- zapraszanie do przedszkola muzykujących artystów
- kurs tańca w przedszkolu dla dzieci uzdolnionych tanecznie
- zajęcia ruchowo-rytmiczne
- zespół muzyczny organizowany przez osobę z kwalifikacjami
- rozwijanie walorów głosowych poprzez rytmiczne recytowanie tekstów
- tworzenie melodii do rymowanek, wykorzystanie walorów głosowych
dzieci do nauki piosenek prezentowanych na różnych uroczystościach
- tworzenie instrumentów niekonwencjonalnych
- akompaniowanie do piosenek z wykorzystaniem instrumentów
perkusyjnych i niekonwencjonalnych
- słuchanie fragmentów muzyki klasycznej, ludowej, regionalnej i
wyrażanie swoich odczuć w formie plastycznej, ruchowej i werbalnej
- udział w konkursach, przeglądach, uroczystościach przedszkolnych.
Zdolności plastyczne
- poznawanie kultury, tradycji, zwyczajów ludzi innych narodowości
oraz grup etnicznych zamieszkujących w Polsce
- poznawanie kultury i sztuki różnych epok historycznych i
porównywanie ze sztuką i kulturą współczesną
- oglądanie albumów dzieł plastycznych znanych twórców światowych
- oglądanie aktualnych wystaw tematycznych
- wycieczki do muzeów
- zaproszenie plastyka do przedszkola
- rysowanie świecą, kredą, pastelami
- malowanie na różnych podkładach
- wykonywanie prac ze sznurków, szmatek, materiałów przyrodniczych
- odciskanie wzorów
- kalkomania, witraże
- tworzenie albumów
- wykonywanie prac przestrzennych
- rzeźbienie z masy solnej, papierowej
- wykonywanie kukiełek, masek, pacynek
- tworzenie plakatów, drzew genealogicznych
- technika kolażu, zabawy z masą gipsową
- malowanie na szkle, płótnie
- technika origami
- uczestniczenie w konkursach przedszkolnych.
Zdolności matematyczne
- układanie treści zadań tekstowych do działań matematycznych
- wykonywanie figur geometrycznych
- posługiwanie się pieniędzmi, zapoznanie z walutą ( euro)
- poznanie jednostek miary i wagi
- odczytywanie na zegarze tarczowym pełnych godzin i rozumienie oraz
odczuwanie krótkich odcinków czasowych np. co można zrobić w czasie
5 min. a co w czasie 1 godziny.
Największą rolę w rozwijaniu zdolności dzieci odgrywają rodzice. Co
znaczy być zdolnym rodzicem doskonale przedstawia pouczająca
przypowieść:
"Pewnego razu na podwórze gospodarskie upadło orle jajo i znalazło
się w zagrodzie dla kurcząt. Orlątko wykluło się i wychowało, a
ponieważ jedynym światem jakie znało był świat kurcząt, uważało, że
jest kurczakiem. Rozmarzone wielokrotnie spoglądało na bezchmurne
niebo, gdzie szybowały piękne, olbrzymie orły. Jednak mama kwoka
zawsze powtarzała:" latanie nie jest dla ciebie, jesteś tylko
kurczęciem, ty tego nie potrafisz robić, nie uda ci się nie masz
takich zdolności". Orlątko uwierzyło w to, że nie jest zdolne wzbić
się w górę i latać, dlatego grzebało w ziemi wraz z innymi
kurczakami. Upłynęło wiele czasu, aż pewnego dnia na podwórze
gospodarskie przyleciał piękny orzeł, który rozpoznał w grzebiącym w
ziemi ptaku swojego brata i powiedział mu : "przecież możesz wzbić
się w niebo, by szybować wysoko nad górami". Młody orzeł tak
uczynił, uwierzył w swoje możliwości, rozpostarł skrzydła i
odleciał, nareszcie czując się wolnym i spełnionym".
TEST : CZY JESTEŚ ZDOLNYM RODZICEM?
(znaleziony na stronie internetowej w artykule nauczycielki SP
Sylwii Sulikowskiej)
By sprawdzić czy jesteśmy zdolnymi rodzicami, możemy odpowiedzieć na
poniższe pytania. Gdy dane stwierdzenie zgadza się z Twoją metodą
wychowawczą postaw 1.
Z badań wynika, iż zdolni rodzice uzyskiwali średnio 30 punktów.
1.Odpowiadam na wszystkie pytania mojego dziecka tak cierpliwie i
szczerze, jak jest to możliwe.
2.Poważne pytania czy stwierdzenia mojego dziecka traktuję poważnie.
3.Udostępniam mu miejsce w którym mogę pokazać swoje prace.
4.Gotów jestem tolerować bałagan w miejscu, gdzie moje dziecko
pracuje i jeszcze nie skończyło jakiegoś twórczego zajęcia.
5.Udostępniam dziecku pokój lub miejsce w pokoju wyłącznie do jego
użytku.
6.Okazuję dziecku, że jest kochane dla niego samego, a nie dla jego
osiągnięć.
7.Wyznaczam dziecku obowiązki odpowiednie do jego wieku.
8.Pomagam mu w tworzeniu jego własnych planów i decyzji.
9.Zabieram moje dziecko w ciekawe miejsca.
10.Uczę moje dziecko doskonalenia się w podjętych przez nie
zadaniach.
11.Zachęcam moje dziecko do współżycia z dziećmi z innych środowisk.
12.Ustanawiam rozsądne zasady zachowania się i dopilnowuję, aby moje
dziecko ich przestrzegało.
13.Nigdy nie porównuję mojego dziecka niekorzystnie w stosunku do
innych dzieci.
14.Nigdy nie poniżam mojego dziecka, gdy je karzę.
15.Udostępniam dziecku książki i materiały do uprawiania hobby.
16.Zachęcam moje dziecko do własnych przemyśleń i samodzielnego
rozwiązywania problemów.
17.Regularnie czytam mojemu dziecku.
18.Wcześnie wpajam dziecku naukę czytania.
19.Zachęcam moje dziecko do wymyślania opowiadań i fantazjowania.
20.Troszczę się o indywidualne potrzeby każdego z moich dzieci.
21.Codziennie poświęcam dziecku czas, aby mogło być ze mną sam na
sam.
22.Pozwalam mojemu dziecku na wypowiedzenie swojego zdania w
planowaniu rodzinnych zajęć i wycieczek.
23.Nigdy nie wyśmiewam się z mojego dziecka. Nie drwię z jego
błędów.
24.Zachęcam dziecko do zapamiętywania opowiadań, wierszy, piosenek.
25.Zachęcam moje dziecko do bycia towarzyskim wobec dorosłych w
różnym wieku.
26.Wymyślam praktyczne doświadczenia, aby pomóc dziecku poznać różne
rzeczy.
27.Pozwalam mojemu dziecku bawić się różnymi rupieciami.
28.Zachęcam dziecko do poznawania problemów i rozwiązywania ich.
29.Staram się dostrzec w działalności mojego dziecka konkretne
cechy, za które je mogę pochwalić.
30 Unikam pochwał, które są nieszczere.
31.Jestem szczera w moich uczuciach okazywanych dziecku.
32.Nie ma takich tematów, które bym całkowicie pomijała, odrzucała w
rozmowie z dzieckiem.
33.Stwarzam dziecku możliwości podejmowania konkretnych decyzji.
34.Zachęcam moje dziecko do bycia indywidualnością.
35.Pomagam mojemu dziecku w znalezieniu wartościowych programów w
telewizji.
36.Zachęcam moje dziecko do pozytywnego myślenia o jego
możliwościach.
37.Nigdy nie pomniejszam klęsk mojego dziecka słowami:
"Ja też tego nie potrafię zrobić"
38.Zachęcam dziecko do bycia jak najbardziej niezależnym od
dorosłych.
39.Ufam zdrowemu rozsądkowi mojego dziecka i ufam mu.
40.Wolałabym, aby moje dziecko samodzielnie zniosło porażkę niż
odniosło sukces dzięki mojej pomocy.
Literatura
E. Landau: „Twoje dziecko jest zdolne”; PAX; W-wa 2003
D. Lewis: „Jak wychowywać zdolne dziecko”; PZWL; W-wa 1998
Bates J. Munday S.: „Dzieci zdolne ambitne i utalentowane”
.Warszawa. Liber, 2005.
Limont W.: „Zdolności twórcze dzieci w wieku przedszkolnym”
Wychowanie w Przedszkolu 8/2002.
Strony internetowe zgodne z tematem.
Opracowała: Beata Cwojdzińska
Przedszkole w Czerwieńsku
|
