|
Elżbieta Piórkowska
Przedszkole Samorządowe nr 78
W Białymstoku
Muzyka
towarzyszy człowiekowi od wczesnego dzieciństwa. Jest ona swoistym,
naturalnym językiem rozumianym przez każdego członka danej
wspólnoty.
Dziecko
żyje w mniej lub bardziej skomplikowanym świecie dźwięków, na które
składają się odgłosy życia codziennego, piosenki, śpiewanki
wykonywane przez najbliższych, melodie słyszane w radiu i telewizji
oraz inne dźwięki z najbliższego otoczenia.
Większość
dzieci pierwszy świadomy kontakt z muzyką nawiązuje dopiero
w przedszkolu. Zatem przed nauczycielką przedszkola postawione jest
piękne, ale trudne zadanie – wprowadzenia dzieci w świat muzyki.
Jest to kolejny etap kształtowania i doskonalenia wrażliwości
dziecka, który rozpoczął się już z chwilą przyjścia na świat.
Od wychowawcy zależy więc, w jakim kierunku zmierzać będzie rozwój
muzyczny dziecka, jak wykształci się jego aparat głosowy oraz to,
czy dziecko w przyszłości polubi muzykę i czy będzie się nią
interesować. Wychowawca nie musi mieć specjalnego wykształcenia
muzycznego. Wystarczy, że „rozbudzi drzemiącego w dziecku muzyka,
rozwijając u niego zamiłowanie do słuchania i wytwarzania dźwięków”
(Podolska, 1979, s. 9)
Podstawową formą aktywności dziecka w wieku przedszkolnym jest
zabawa – także zabawa ruchowa i muzyczna. Wprowadza ona
przedszkolaka w świat sztuki i jednocześnie rozwija sferę motoryczną
poprzez mowę, poczucie rytmu (np. w wyliczankach dziecięcych), ruch
dyrektywny i niedyrektywny (Krasoń, Szafraniec, 2002), improwizację
oraz inne elementy muzyki: metrum, tempo, melodykę, harmonię,
dynamikę, agogikę, frazowanie, kolorystykę dźwiękową i strukturę
formalną utworu (Ławrowska, 1998, s.7). Wspólny śpiew, gra na
instrumentach, zabawy ruchowe, zabawy ze śpiewem i tańce rozwijają w
dziecku poczucie wspólnoty, zwiększają dyscyplinę i poczucie
odpowiedzialności oraz umożliwiają tworzenie podstawowych więzi
społecznych. Zajęcia muzyczne pozwalają odkryć temperament i
osobowość dziecka, uwrażliwiać na samoocenę, samomotywację oraz
wyzwalają inicjatywę, aktywność i
jego samodzielność. Zarówno odtwórcze jak i twórcze zajęcia
umuzykalniające wymagają specyficznie szerokiego rozumienia pojęć:
ruch i muzyka. Nie ograniczają się bowiem tylko do nauczania
konkretnych umiejętności artystycznych, ale są formą ekspresji
brzmieniowej i ruchowej w postaci spontanicznego lub
charakterystycznego tańca, pantomimicznych gestów naśladowczych itp.
Praktyka
potwierdza, że w codziennej pracy z dzieckiem, muzyka łączy wszelkie
działania edukacyjne (Nowak, 1996/9, s.552). Integracja różnych
przejawów aktywności dziecka (umysłowej, motorycznej, artystycznej,
badawczej, społecznej) wzbogaca jego przeżycia emocjonalne, wpływa
na rozwój intelektualny, społeczny, motoryczny, jak również
aktywność twórczą. Sprawia, że dziecko lepiej zauważa otoczenie,
swobodnie i spontanicznie posługuje się językiem werbalnym i
pozawerbalnym, ma rozbudzoną wrażliwość na siebie
i innych ludzi. Codzienny kontakt dziecka z muzyką pozwala na
realizację ważnych zadań edukacyjnych:
 wprowadza
dzieci w świat doznań estetycznych i uświadamia, że ruch i muzyka są
formami wypowiedzi,
umożliwia poznawanie
przyrody i środowiska bliskiego dziecku,
przybliża tradycje,
kulturę i folklor własnego regionu, narodu oraz ludzkości,
rozbudza i pomaga wyrażać
pozytywne emocje, a także zrozumieć język emocjonalny innych ludzi,
stwarza warunki do
wyrażania siebie, nawiązywania kontaktu z rówieśnikami,
sprzyja integracji grupy
przedszkolnej
Warto
podkreślić również terapeutyczną i adaptacyjną funkcję aktywności
muzycznej. Pozwala ona na rozładowanie napięć emocjonalnych,
niepokojów, lęków, zaspokaja podstawowe potrzeby psychiczne i
społeczne dziecka, skraca okres adaptacyjny. W twórczym akcie
dziecko uwalnia się z nadmiaru emocji. Swoboda, nieskrępowana
improwizacja rozwija fantazję i ma charakter katartyczny.
Warunkiem
dobrej jakości pracy z dziećmi i pełnej realizacji wymienionych
wyżej zadań, poza wiedzą metodyczną i merytoryczną, jest z pewnością
umiejętność gromadzenia, poszerzania i wykorzystywania repertuaru
muzycznego począwszy od utworów klasycznych, poprzez ludowe,
tradycyjne, rozrywkowe i współczesne, w formie nagrań na kasetach
audio lub płytach CD. Istotne staje się poszukiwanie metod i form,
które mogłyby pomóc
w pogłębianiu procesu poznania i wzbogacania dziecięcych doświadczeń
muzycznych.
Od kilku
lat prowadzę zajęcia warsztatowe i kursy doskonalące dla nauczycieli
przedszkoli i szkół, na których prezentuję sytuacje edukacyjne
prowokujące dzieci i nauczycieli do wspólnego eksperymentowania z
muzyką, wymyślania zabaw muzycznych, improwizacji ruchowych i
tanecznych. Wspólnie uczestnikami wypracowujemy projekty zabaw
muzyczno – ruchowych i muzycznych imprez dla dużych grup z
wykorzystaniem literatury dziecięcej oraz różnorodnego materiału
muzycznego. Uczestniczący w nich nauczyciele przekonują się, że
można zorganizować i przeprowadzić atrakcyjne zajęcia muzyczne bez
umiejętności grania na instrumencie (choć jest to niewątpliwie
edukacyjny walor). Poniżej przedstawiam opracowane pod moim
kierunkiem przykłady zabaw integracyjnych przy muzyce, z
zastosowaniem utworów muzyki popularnej oraz prezentuję listę
tytułów muzycznych, które mogą być inspiracją do tworzenia
autorskich scenariuszy zajęć umuzykalniających.
Zabawy
integracyjne przy muzyce oparte na czynnościach złożonych
1.
„W restauracji” ( mel. „Zorba”)
siadanie na krześle,
branie
serwetki,
rozłożenie na kolanach,
wzięcie
karty dań,
wskazanie palcem na
wybrane danie,
wzięcie i uniesienie do
góry szklanki
stuknięcie -
„toast”,
wypicie
Czynności
powtarzają się w trakcie trwania melodii, zwiększa się jedynie tempo
ich wykonywania - (projekt opracowany przez: Ewę Dakowicz, Barbarę
Sierzputowską,
Annę Krzywosz i Bożenę Rogowską podczas kursu doskonalącego „Muzyka,
ruch, taniec w pracy z małymi dziećmi…” organizowanego przez PCDN w
Białymstoku w styczniu 2006 r.)
1.
„Lody” (mel. „Quantanamera”)
4 kroki
marszu,
wybieranie smaków:
wskazywanie palcem,
nakładanie
do wafelka,
zjadanie,
obrót 4 krokami i
przejście do następnej lodziarni
Czynności
powtarzają się w trakcie trwania melodii – projekt opracowany przez:
Anetę Chomicką, Beatę Mickiewicz i Bożenę Arłukiewicz kursu
doskonalącego „Muzyka, ruch, taniec w pracy z małymi dziećmi…”
organizowanego przez PCDN w Białymstoku
w styczniu 2006 r.)
Lista
tytułów pomocnych w projektowaniu zajęć w zakresie edukacji
muzycznej:
Muzyka klasyczna:
A.Chaczaturian - "Taniec
z szablami"
A.Vivaldi
- Cztery pory roku
A.W.
Ketelbey - "Na perskim rynku"
C.
Debussy - Poemat Morze
C. Saint Saens - "Łabędź" z Karnawału zwierząt
E. Grieg
- "Peer Gynt"
F.
Chopin - Koncert e - moll, Polonez As - dur, Walc cis - moll
F. Lehar
- "Wesoła wdówka"
F.
Schubert - "Pstrąg", Symfonia h - moll
G.
Rossini - Cyrulik sewilski
G. Verdi
- "Chór cyganów" z Trubadura, "Aida"
J.
Offenbach - Uwertura do operetki "Życie paryskie"
J. S
Bach - Toccata i fuga d - moll
J. Strauss - Wino,
kobiety i śpiew, Nad pięknym, modrym Dunajem, Champagner- Polka,
Marsz Radeckiego
L. v.
Beethoven - "Symfonia d - moll", "Dla Elizy"
M. de Falla - "Taniec ognia" z baletu "Miłosne czary"
M. Musorgski - "Taniec kurcząt"
M. Ravel
- Bolero
N. Rimski-Korsakow - "Lot trzmiela", "Szeherezada"
P. Czajkowski - Jezioro
łabędzie, Dziadek do orzechów
R.
Schumann - Marzenie
W. A.
Mozart - "Eine kleine Nachtmusik"
Muzyka filmowa:
Best of
the Best - muzyka filmowa , Wyd.
"Euro Muzyka"
W. Kilar - Pianista, Pan
Tadeusz, Smuga cienia, Ziemia Obiecana, Salto, Trędowata
Polskie seriale: Wojna
domowa, Czterdziestolatek, Złoty środek, Stawka większa niż życie,
Noce i dnie, Dom, Podróż za jeden uśmiech, Wakacje z duchami
Vangelis
- Conouest of Paradise
G.
Gershwin - Błękitna rapsodia, Amerykanin w Paryżu
Motyw przewodni z filmu
"Evita"
Muzyka innych kontynentów i krajów:
Wieczór
w Wenecji - Pieśni gondolierów Wyd. ACCORD SONG
Muzyka dookoła świata -
Romania, Flamenco, Irlandzka, Brazil, Muzyka Ameryki Łacińskiej "Galaxy
Music"
Folk
Brothers - "Trompeten Echo"
Muzyka współczesna i rozrywkowa:
L. Bega
– A little bit of Mambo
Lambada
It`s
Raining Men
Asereje
B. E.
King - Stand by me
Animals
- House of the rising sun
The Shirelles - Will you still love me tomorrow?
Ballady
rockowe : G. Harrison, C. Santana, J. Lennon, Led Zeppelin, The
Doors, E. John, R. Flack, The RollingStones, Pink Floyd
Bibliografia:
Bissinger
- Ćwierz U. (2002) Muzyczna pedagogika zabawy w pracy z grupą.
Lublin, Klanza
Gallen
B., Tupet C., Simon F. [tłum. Zieliński M.] (2001) Zajęcia muzyczne
w przedszkolu. Warszawa, Cyklady
Kołodyńska I. (2001) Zabawy muzyczne. Wychowanie w Przedszkolu,
nr 5
Krasoń
K., Szafraniec G. (2002) Dwa światy. Ruch dyrektywny i niedyrektywny
jako wizualizacja – odkrywanie – poznawanie. Kraków, Impuls
Lewandowska K. (1996) Muzykoterapia dziecięca. Gdańsk
Ławrowska
R. (1988) Muzyka i ruch. Warszawa, WSiP
Nowak J.
(1996) Muzyczna twórczość dziecięca. Wychowanie w Przedszkolu,
nr 9
Podolska
B. (1987) Z muzyką w przedszkolu. Warszawa, WSiP
Skowrońska – Lebecka E. (1984) Dźwięk i gest. Warszawa, WSiP
Artykuł
pochodzi ze strony Światowej Organizacji Wychowania Przedszkolnego
|
