|
Dziecko wchodzi w kulturę zastaną i od razu
- jak to określił F. Znaniecki - jest w niej zanurzone. Jego
życie, kształt i sens wypełniających go działań zależy od
tych, którzy byli przed nim i są jemu współcześni. Przez
urodzenie lub inny przypadek trafia do grupy, w której
funkcjonują jakieś mechanizmy scalające ją. Regulują
zachowania jednostek, wskazują kierunek rozwoju grupy,
wyznaczają miejsce poszczególnym członkom. Uogólniona
refleksja pokoleniowych doświadczeń pozwala grupom, a za nimi
jednostkom, patrzeć w przyszłość i wyznaczać kierunki dążeń, a
szerzej ujmując - rozwoju. Społeczeństwo poprzez swoje grupy
kierujące wybiera i selekcjonuje wartości pożądane na
aktualnym etapie rozwoju i w wyobrażanej przyszłości,
uwzględniając przy tym istniejące i zmieniające się warunki.
Ukazuje w sposób jawny, co ceni i do czego dąży w tym
procesie. Jasnym obrazem uznawanych w społeczeństwie wartości
jest sztuka. Sztuka i wychowanie zdają się przeplatać jako
sposoby symbolicznego oddziaływania w książkach i czasopismach
dziecięcych. Ich treść pozwala odkrywać akceptowane przez
nadawcę wartości, a także mniemać o zamierzeniach wobec
odbiorcy. Dziecięce książki i czasopisma są tymi wytworami
współczesnej kultury, z którymi dziecko styka się bardzo
wcześnie. Stanowią one swoisty pomost między otaczającą go
materialną rzeczywistością a światem symboli, stającym się
stopniowo równie rzeczywistym, jak świat konkretnych wytworów.
One pierwsze uświadamiają dziecku, że są inne sposoby
porozumiewania się, niż znane mu dotąd - werbalne. Kontakty
czytelnicze, zwłaszcza te pierwsze, bywają znaczące nie tylko
pod względem poznawczym, ale i emocjonalnym. Teksty i
ilustracje stają się zarówno źródłem wiadomości o otaczającym
świecie, jak i stymulatorem emocji kierowanych ku różnym
osobom, wydarzeniom, sprawom. Mają zatem wpływ na to, co
określamy kształtowaniem rozumienia pojęć, sądów, wyobrażeń, a
nawet postaw. Panuje powszechne przekonanie, że literatura
piękna, jako jedna z dziedzin sztuki, spełnia wobec młodego
pokolenia funkcję zastępczego doświadczenia społecznego,
ponieważ pobudza wyobraźnię dziecka stanowiąc nieustanne
źródło różnego rodzaju informacji i przeżyć. W młodszym wieku
szkolnym kształtuje się nie tylko mowa, ale i charakter
jednostki, dlatego ważnym zadaniem jest właściwy dobór treści
wychowawczych. Nauczyciel, oprócz materiału z życia, ma w ręku
potężne narzędzie - utwory literackie należące do skarbca
kultury narodowej i ogólnoludzkiej. Utwory literackie mogą
spełniać zarówno funkcje kształcące, jak i wychowawcze. Świat
stworzony przez pisarza i ilustratora wzbogaca i rozszerza
życie dziecka. Przenika do jego zabaw, ukazuje mu nowe barwy
rzeczy już znanych, budzi uczucia i podsuwa pomysły do
działania. Książka jest bardzo pomocna w kształtowaniu zasad
społeczno-moralnych dziecka i budzeniu jego przeżyć
estetycznych. Na konkretnych przykładach baśni, wiersza,
powieści można mu pomóc w poszukiwaniu prawdy moralnej,
zrozumieniu świata, kontaktu z pięknem i potrzeby obcowania z
nim. Ważna jest także rola lektury w wychowaniu społecznym.
Ukazuje ona zagadnienia koleżeństwa, mówi o poszanowaniu
pracy, poczuciu honoru, stosunku do kłamstwa. To wszystko
wpływa na poszanowanie drugiego człowieka, kształtowanie
pozytywnych cech charakteru. Właściwie we wszystkich książkach
z lektury szkolnej poruszane są problemy wychowawcze.
Najczęściej wiążą się z oceną postępowania głównych postaci.
Dzieci wyodrębniają ich cechy pozytywne i negatywne, takie
jak: pracowitość, uczciwość, koleżeńskość, nieuczciwość,
nieodpowiedzialność. Ważne jest, że w czasie trwania akcji złe
cechy postaci ulegają pozytywnym przekształceniom, a dzieci z
ciekawością śledzą ich przeobrażenia i zaczynają konfrontować
własne postępowanie z postępowaniem bohaterów. Często do
analizy problemów wychowawczych wykorzystywana jest myśl
przewodnia utworu lub fragment książki przedstawiający
określone zdarzenie. Celem tej analizy jest budzenie
wrażliwości na dobro, kształtowanie właściwego stosunku do
ludzi, zwierząt, przyrody czy miłości do ojczyzny.
|
